Volwassenen met een licht verstandelijke beperking (LVB) of zwakbegaafdheid lopen een verhoogd risico op het ontwikkelen van een posttraumatische stressstoornis (PTSS). Anne Versluis, gezondheidszorgpsycholoog en onderzoeker, deed er promotieonderzoek naar. De belangrijkste conclusie: PTSS bij volwassenen met een LVB kan beter worden herkend met specifiek voor deze doelgroep ontwikkelde en gevalideerde instrumenten.
Anne Versluis werkt als gezondheidszorgpsycholoog bij ’s Heeren Loo en is als onderzoeker verbonden aan de Academische Werkplaats Viveon. Op 25 juni 2026 promoveerde zij aan de Radboud Universiteit op haar proefschrift Post-traumatic stress disorder in adults with mild intellectual disability: Screening, assessment, and brief intensive EMDR therapy. Onderstaand artikel is een korte samenvatting.
Volwassenen met een licht verstandelijke beperking (LVB) of zwakbegaafdheid lopen een verhoogd risico op het ontwikkelen van een posttraumatische stressstoornis (PTSS)3,6 Deze verhoogde kwetsbaarheid hangt waarschijnlijk samen met een grotere blootstelling aan potentieel traumatische gebeurtenissen en beperkingen in cognitieve en adaptieve vaardigheden die het verwerken van dergelijke ervaringen kunnen bemoeilijken.4,7 Hoewel PTSS binnen deze doelgroep relatief vaak voorkomt, blijft de stoornis in de praktijk regelmatig onopgemerkt.6,7 ‘Diagnostic overshadowing’, overlap tussen PTSS-symptomen en gedragsproblemen en beperkte kennis over traumatische levensgebeurtenissen spelen hierbij waarschijnlijk een rol.2,5,1 Wanneer PTSS wél wordt herkend, bestaat bovendien nog beperkte wetenschappelijke kennis over de effectiviteit en haalbaarheid van traumabehandeling bij volwassenen met een LVB, in het bijzonder bij mensen met ernstige gedragsproblemen. Tegen deze achtergrond richt dit proefschrift zich op het verbeteren van de herkenning, diagnostiek en behandeling van PTSS bij volwassenen met een LVB.
In de eerste studie werden de psychometrische eigenschappen van het Diagnostisch Interview Trauma en Stressoren voor mensen met een LVB (DITS-LVB) onderzocht bij 97 volwassenen met een LVB of zwakbegaafdheid. De resultaten lieten een goede interbeoordelaarsbetrouwbaarheid en constructvaliditeit zien. Opvallend was dat 58% van de deelnemers voldeed aan de criteria voor PTSS, terwijl voorafgaand aan het onderzoek slechts bij 7% een PTSS-diagnose in het dossier was vastgelegd.9
De tweede studie richtte zich op de ontwikkeling en validatie van de Trauma Screener-LVB (TS-LVB). De ontwikkeling vond plaats op basis van literatuur, klinische expertise, focusgroepen en een pilotonderzoek. Vervolgens werden de psychometrische eigenschappen onderzocht bij 97 volwassenen met een LVB of zwakbegaafdheid en 92 naastbetrokkenen. De zelfrapportageversie bleek een betrouwbaar en valide instrument voor het screenen van PTSS. De proxyversie bleek daarentegen onvoldoende onderscheidend vermogen te hebben om PTSS adequaat te signaleren. Dit onderstreept het belang van het rechtstreeks betrekken van volwassenen met een LVB bij het signaleren van traumaklachten.11
In de derde studie werden de veiligheid en effectiviteit onderzocht van kortdurende intensieve EMDR-therapie bij volwassenen met een LVB, PTSS en ernstige gedragsproblemen. Hiervoor werd een gerandomiseerd non-concurrent multiple-baseline design gebruikt. Twaalf volwassenen namen deel aan de studie. Zij ontvingen gedurende twee weken tweemaal per dag EMDR-therapie van een roterend team van zes EMDR-therapeuten. Begeleiders en familieleden werden betrokken bij de behandeling, onder meer via psycho-educatie, voorbereiding van de behandeling en waar passend aanwezigheid tijdens sessies. Negen van de elf deelnemers die de behandeling voltooiden voldeden na afloop van de behandeling en tot vier maanden later niet langer aan de DSM-5-TR-criteria voor PTSS. Er werden geen behandelingsgerelateerde veiligheidsproblemen vastgesteld. Hoewel voor de totale groep geen significante veranderingen werden gevonden in gedragsproblemen, werd bij een deel van de deelnemers wel een afname van gedragsproblemen waargenomen.10
De vierde studie onderzocht de ervaringen van volwassenen met een LVB, PTSS en ernstige gedragsproblemen met deze behandelvorm. Hiervoor werd een kwalitatief onderzoek uitgevoerd volgens de methode van Interpretative Phenomenological Analysis (IPA). In totaal werden vijftien semigestructureerde interviews afgenomen. Drie deelnemers en hun begeleiders werden zowel vóór als na de behandeling geïnterviewd en drie EMDR-therapeuten werden na afloop geïnterviewd. De deelnemers gingen de behandeling in met hoge verwachtingen over de mogelijke invloed van EMDR-therapie op hun dagelijks leven. Hoewel het intensieve behandelprogramma als zwaar werd ervaren, werd de hoge behandelintensiteit tegelijkertijd als ondersteunend beschreven. De opeenvolgende sessies zorgden volgens deelnemers voor continuïteit en hielpen hen betrokken te blijven bij de behandeling. Ook het werken met meerdere therapeuten werd overwegend positief ervaren.8
De belangrijkste conclusie van dit proefschrift is dat PTSS bij volwassenen met een LVB beter kan worden herkend met specifiek voor deze doelgroep ontwikkelde en gevalideerde instrumenten, zoals de DITS-LVB en de TS-LVB. Daarnaast wijzen de resultaten erop dat kortdurende intensieve EMDR-therapie een haalbare, veilige en veelbelovende behandelmogelijkheid is voor volwassenen met een LVB, PTSS en ernstige gedragsproblemen. Vroegtijdige signalering, zorgvuldige diagnostiek en tijdige traumabehandeling kunnen bijdragen aan betere psychische gezondheidszorg voor deze kwetsbare doelgroep.
Referenties
- Hoogstad, A., Mevissen, L., Kraaij, M., & Didden, R. (2024). Assessment of posttraumatic stress disorder in adults with severe or moderate intellectual disability: A pilot study using the Diagnostic Interview Trauma and Stressors-Severe Intellectual Disability. Journal of Mental Health Research in Intellectual Disabilities, 17(4), 297-317. https://doi.org/10.1080/19315864.2023.2223522
- Jopp, D. A., & Keys, C. B. (2001). Diagnostic overshadowing reviewed and reconsidered. American Journal on Mental Retardation, 106(5), 416-433. https://doi.org/10.1352/0895-8017(2001)106<0416:DORAR>2.0.CO;2
- Mason-Roberts, S., Bradley, A., Karatzias, T., Brown, M., Paterson, D., Walley, R., Truesdale, M., Taggart, L., & Sirisena, C. (2018). Multiple traumatisation and subsequent psychopathology in people with intellectual disabilities and DSM-5 PTSD: A preliminary study. Journal of Intellectual Disability Research, 62(8), 730-736. https://doi.org/10.1111/jir.12505
- McDonnell, C. G., Boan, A. D., Bradley, C. C., Seay, K. D., Charles, J. M., & Carpenter, L. A. (2019). Child maltreatment in autism spectrum disorder and intellectual disability: Results from a population-based sample. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 60(5), 576-584. https://doi.org/10.1111/jcpp.12993
- McNally, P., Taggart, L., & Shevlin, M. (2021). Trauma experiences of people with an intellectual disability and their implications: A scoping review. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 34(4), 927-949. https://doi.org/10.1111/jar.12872
- Mevissen, L., Didden, R., De Jongh, A., & Korzilius, H. (2020). Assessing posttraumatic stress disorder in adults with mild intellectual disabilities or borderline intellectual functioning. Journal of Mental Health Research in Intellectual Disabilities, 13(2), 110-126. https://doi.org/10.1080/19315864.2020.1753267
- Nieuwenhuis, J. G., Smits, H. J. H., Noorthoorn, E. O., Mulder, C. L., Penterman, E. J., & Nijman, H. L. I. (2019). Not recognized enough: The effects and associations of trauma and intellectual disability in severely mentally ill outpatients. European Psychiatry, 58, 63-69. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2019.02.002
- Versluis, A., De Jongh, A., Mevissen, L., Schuengel, C., Bakkum, L., & Didden, R. (2025a). Brief intensive EMDR therapy for PTSD in adults with mild intellectual disability or borderline intellectual functioning and behavioural problems: A multiple baseline design study. European Journal of Psychotraumatology, 16(1), 2495642. https://doi.org/10.1080/20008066.2025.2495642
- Versluis, A., Mevissen, L., De Jongh, A., Schuengel, C., & Didden, R. (2025b). Reliability and validity of the Diagnostic Interview Trauma and Stressors-Intellectual Disability in adults with mild intellectual disabilities or borderline intellectual functioning. Journal of Mental Health Research in Intellectual Disabilities, 18(2), 204-220. https://doi.org/10.1080/19315864.2024.2416694
- Versluis, A., Peters-Scheffer, N., Schuengel, C., Mevissen, L., De Jongh, A., & Didden, R. (2025c). Brief intensive EMDR therapy with rotating therapists: Experiences of adults with mild intellectual disability or borderline intellectual functioning, PTSD, and severe behavioural problems. European Journal of Trauma & Dissociation, 9, 100610. https://doi.org/10.1016/j.ejtd.2025.100610
- Versluis, A., Schuengel, C., Mevissen, L., De Jongh, A., & Didden, R. (2025d). Development and evaluation of the Trauma Screener-Intellectual Disability: A post-traumatic stress disorder screening tool for adults with mild intellectual disability or borderline intellectual functioning. Journal of Intellectual Disability Research, 69(2), 127-136. https://doi.org/10.1111/jir.13198
Dit artikel is onderdeel van het oktobernummer van TAVG 2026.
